• Conny Braam is écht trots op het Zee en Havenmuseum.

    Ingeborg Baumann

Conny Braam over de plaats die niet was voorzien

IJMUIDEN In haar geliefde jubilerende Zee- en Havenmuseum hield schrijfster Conny Braam afgelopen zondag een speciale lezing waarin de vraag 'Hoe rauw is IJmuiden?' centraal stond. Het verleden heeft IJmuidenaren gevormd en zit diep, net als de trots. Dat bleek wel want de kaartjes voor deze lezing waren in no-time uitverkocht en de extra ingeplande lezing 5 januari loopt ook al vol.

Het is dan ook fascinerend om de geschiedenis in te duiken met Conny die levendig, met empathie, trots en een vleugje humor vertellen kan. En zeer zeker ook een mening heeft over wat er nú speelt in IJmuiden.

VOOROUDERS De betovergrootvader van Conny was halverwege de 19 de eeuw duinopzichter. Een grapje dat in de familie Braam overleverde was het feit dat er elke ochtend, middag en avond konijn op tafel kwam. In die tijd bestond IJmuiden nog helemaal niet en Breesaap was een buurtschap midden in de duinen.

Het waren doodarme, analfabete mensen en er wachtte hen een vreselijk lot.

Zompige, natte grond, zoals de letterlijke betekenis ook is. In Velsen waren wat winkeltjes en uiteraard een koffiehuis. Er gingen geruchten dat dwars door Breesaap een kanaal gegraven zou worden van de zee naar Amsterdam. Dit zou zorgen voor ongekende welvaart. Pas toen de eerste spade de grond in ging, 8 maart 1865, werden burgemeester en wethouders op de hoogte gebracht van het 'gewaagde werk'. Er werden gravers aangetrokken.

''Conny beschreef in 'De woede van Abraham' en vertelt nu ook: ''Het waren doodarme, analfabete mensen en er wachtte hen een vreselijk lot. Hele gezinnen kwamen overal vandaan, waarschijnlijk te voet. Er zijn weinig namen bekend want ze tekenden met een kruisje. Er ontstond een wonderlijke kolonie in de duinen, duizenden mensen hebben moeten leven als beesten.''

HARD EN RUIG De nieuwe bevolking werd als hard en ruig omschreven. Een kolonie uitgestotenen. Polderjongens waar niemand wat mee te maken wilde hebben.

POLDERJONGENS Er werd gezopen, een gedeelte van het karige loon werd uitbetaald in jenever, en vrouwen prostitueerden zich om zichzelf en hun kinderen te voeden. Vooral de winter van 1868, het was te koud om te graven en er waren dus geen inkomsten, was bar en boos. Twee jaar daarvoor was er al een vuist gemaakt door de 'polderjongens', zoals deze mensen gestigmatiseerd werden. De reden was een loonsverlaging.

Conny: ''En dit dus, deze ruige en harde mensen waren de pioniers van IJmuiden. Hun DNA zit in ons. We zijn kinderen van de polderjongens.''

SCHORRIEMORRIE Het Kanaal werd met feestelijke bombarie geopend in 1876. De kanaalgravers trokken iets meer landinwaarts en bouwden hun krotten bij wat nu de Kalverstraat is. De rijke zakenlieden Bik en Arnold maakten een eerste ontwerp voor een dorp. Wonen deden ze hier liever niet, tussen alle schorriemorrie.

UTOPIE Piepjong IJmuiden werd een soort Utopia. Het zou een voorname badplaats moeten worden voor chique en rijke toeristen, die met schepen aan zouden komen. Een kleine link naar wat de marketingorganisatie nu voor ogen heeft is wellicht zichtbaar. Er moesten deftige hotels komen, zoals de Willem Barentz aan de Kanaalstraat.

Uiteraard trok dat alles ondernemers aan die zich hier wilden vestigen met dure winkels. Amsterdam gooide roet in het eten: ''De schepen mochten hier niet meer aanleggen en daar zaten we met al die deftigheid.'' De visserij ontdekte IJmuiden wel. Het volgende boek van Braam zal gaan over deze mislukte chique periode.

WILDE WESTEN IJmuiden werd de verzamelplaats van heel Nederland en ook met veel van oorsprong Engelsen en Denen . Conny vertelt: ''Een wilde, woeste plek met op iedere hoek een café. Door de verscheidenheid aan culturen ontstond een eigen cultuur. In die tijd heerste saamhorigheid, iedereen was inmiddels hetzelfde.''

We moeten uitgaan van onze trots, niet van onze schaamte.

De Eerste Wereldoorlog zorgde weer voor ongelijkheid door de profiteurs in de visserij en in WOII werd het oude deel van IJmuiden met de grond gelijk gemaakt. ''Daarna was de eigenheid en de charme voorgoed weg'', aldus Braam.

GEZELLIGHEID Conny Braam: ''Architect Dudok was een vriendje van de burgemeester en wist niets van IJmuiden. Het begrip 'gezelligheid' had hij geen boodschap aan. Er werd geen rekening gehouden met de wensen en verlangens van de inwoners.''

Conny legt op dit punt een link naar de kunstwerken die de laatste tijd voor wat opschudding zorgen.''Er zijn weer mensen gepasseerd. Er is schade toegebracht aan de waardering die IJmuidenaren opbrengen voor kunst. En het monument van de Kanaalgravers is weggestopt. Ons DNA wordt totaal verwaarloosd.''

KWALITEITEN De positionering van IJmuiden als 'Rauw aan Zee' doet Conny pijn. ''Rauw is een kwaliteit die ín de IJmuidenaren zit en nu is deze kwaliteit in handen gevallen van een reclamebureau. Het negatieve van IJmuiden, dat wat gewoon zo is gegroeid en wat bij ons hoort, wordt positief gebruikt. Uit een soort van schaamte lijkt wel. Onze trots is de rauwheid van de bewoners en dat leent zich niet voor een verkooppraatje. We moeten uitgaan van onze trots, niet van onze schaamte'', aldus een bevlogen Conny.

Ingeborg Baumann