• Voorzijde van het nieuwe boek over staal.

    Visual Legacy

Over ijzer en wat we ervan weten

Boek beschrijft en laat zien wat staal betekent

IJMOND Wat roest al niet teweeg brengt. Het was de aanleiding voor Vanessa Everts en Pauline van Lynden op te biechten tegen Theo Henrar dat juist dat element hen ertoe bracht een boek te wijden aan ijzer. Niet om de directeur van Tata Steel tegen de haren in te strijken, maar juist om hem ertoe te bewegen ook mee te doen aan een beschrijving, die inmiddels is uitgemond in het boek 'Levend IJzer'.

ROEST Het was direct duidelijk tijdens de presentatie dat de 'man van staal' Henrar niet direct stond te juichen. Roest, nee met roest heeft hij niets. Maar gaandeweg kwam het idee van beide schrijfsters ook bij hem tot leven. Want wat weten we eigenlijk van het product ijzer dat wij - de mens - al zo lang als heel gewoon normaal overal aanwezig ervaren.
Is het werkelijk de moeite waard een boek over ijzer te schrijven? Het onvermijdelijke ja wordt klip en klaar als Everts en Van Lynden toelichten waar het hen om te doen is. En misschien denkt een aantal lezers van het prachtig geïllustreerde drukwerk ook aan dat momentum in de historie, toen middenin de Kalaharie woestijn die inboorling dat uit een vliegtuigraam geworpen blikje vond. Als 'uit de hemel gevallen' maakte hij er jaren gebruik van om op zijn voetreizen water te herbergen.
Wat doet ijzer trouwens in de natuur? Er gaat een legende dat struisvogels het kunnen verteren. Die hebben van nature een grote eetlust en, zoals de schrijfsters het verduidelijken, 'struisvogels geven net als eksters de voorkeur aan wat glimt'. Het lijkt erop dat ijzer zich in de natuur ook nuttig zal kunnen maken als bestrijder van verontreiniging, zo staat in het boek. "Fougeriet, anders bekend als 'groene roest', is een ijzermineraal dat nitraten, gewasbeschermers en pesticiden zoals het beruchte chloordecon kan afbreken."
Kunnen we ons een leven zonder ijzer voorstellen, vragen Everts en Van Lynden zich af. Hoewel we nog een lange weg hebben te gaan wat onze kennis betreft. Maar mogelijk zijn er in de zoektocht naar manieren om met staal te leven antwoorden te vinden in onverwachte vormen van ijzer en in oeroude organismen die bijna net zo oud zijn als ijzer zelf.

HITTIETEN De vroegste dagen van het gebruik van ijzer zijn in nevelen gehuld. Er is kennis dat ambachtslieden in het Midden-Oosten rond 8000 voor Christus koper bewerkten. Archeologen kunnen nu in voorwerpen kijken zonder ze open te breken. Er kon worden vastgesteld dat men in het Midden-Oosten al ijzer bewerkte tijdens het Bronzen Tijdperk. Er is dat Nationaal Archeologisch Museum in Frankrijk 'dat heel veel vertelt'. De Hittieten (volk uit Anatolië, Turkije) worden beschouwd als de pioniers van de ijzerbewerking. In het nu beschouwen we ijzer en staal als heel normaal. Wat je met name aan staal iedere dag weer tegenkomt is te beschrijven, maar van encyclopedische omvang. Kettingen, kabels, de tandartsboor, trein, fiets, tram en scooter plus noem maar op. Het is schier oneindig aanwezig. De schrijfsters beperkten zich tot een boekje van 240 pagina's met fascinerende foto's. Een ding is eigenlijk heel zeker, zonder ijzer waren we nooit zover in de geschiedenis gekomen. Lees en verwonder jezelf.

WAT IS STAAL? Nog even. Wat is staal nou eigenlijk vragen Everts en Van Lynden zich af. Werkelijk eeuwen wist de mens het wetenschappelijk niet verklaren wat het verschil is tussen smeedijzer, staal en gietijzer. Laat staan alle verschillende soorten die de mens toen al maakte. Pas aan het eind van de negentiende eeuw wist men met behulp van pyrometers en microscopen te meten en zien wat er bij hele hoge temperaturen en in aanwezigheid van bepaalde stoffen diep in het metaal gebeurt. Met hun boek probeerden de schrijfsters een basis te leggen voor het enigszins wegwijs worden in de wereld van dit metaal. Ze laten het aan de lezer over om met eigen conclusies te komen.
Lees dus en verwonder jezelf lezer. Het boek is te koop voor €39,95.